Je klimaatimpact op een bierviltje: wat kunnen we als individu veranderen ?

di, 20/11/2018 - 18:24

Kunnen wij als individu impact hebben op de strijd tegen klimaatverandering? Sebastian Sterl en Inne Vanderkelen, onderzoekers aan de Vrije Universiteit Brussel, leggen uit hoe we samen wel degelijk het verschil kunnen maken.

De gemiddelde uitstoot van broeikasgassen in de EU is 8,3 ton CO2 per persoon per jaar. In België ging het in 2016 om zo’n 10,4 ton per inwoner . Een behoorlijk deel van de uitstoot in België is echter niet de verantwoordelijkheid van individuen. Denk aan energiegebruik in kantoren en openbare gebouwen, en de uitstoot van de zware industrie. Maar de overige emissies, grotendeels afkomstig van energieproductie, transport, residentiële verwarming en landbouw, kunnen wél verminderd worden door aanpassingen in onze levenswijze. Ook als individuen kunnen we er dus persoonlijk toe bijdragen de klimaatdoelstellingen te behalen. En daar hoeft niet eens hogere wiskunde aan te pas te komen. Reken even mee. 

Energiezuinig verwarmen

In België zijn warmtebronnen goed voor rond de 70% van de energiekosten van een gemiddeld huishouden. Een meerderheid van de huishoudens in Vlaanderen (zo’n 63%) gebruikt aardgas voor verwarming (en een kwart mazout, wat iets vervuilender is). Het aardgasverbruik in Vlaanderen komt neer op zo’n 14 MWh per jaar per gezin. Een gemiddeld huishouden heeft 2.3 leden; de gemiddelde uitstoot per persoon is dan 1.2 ton CO2 per jaar. In Wallonië ligt dit iets hoger door het hogere gemiddelde aardgasverbruik en het hogere aandeel aan mazout.

Besparen op aardgas- of mazoutverbruik kan dus een flinke bijdrage leveren aan je CO2-voetafdruk. Denk aan de verwarming lager of uitzetten of een extra truitje aantrekken, de isolering van je huis verbeteren (zoek maar eens naar mogelijke premies), zuinige ketels installeren, of de stap zetten naar andere warmtebronnen zoals warmtepompen. Voor mensen die overwegen een nieuw huis te laten bouwen, kan het “passieve huis” een interessante optie zijn.

Stroomverbruik verminderen

De gemiddelde stroomafname van een Vlaams gezin is zo’n 3.3 MWh per jaar; voor een Waals gezin ligt het iets lager. Belgische netstroom is echter al relatief schoon door het hoge aandeel kernenergie met een gemiddelde emissiefactor van 170 kg CO2/MWh. Met ‘schoon’ doelen we specifiek op de CO2-uitstoot, het kernafval is natuurlijk een ander verhaal. De stroomafname van de doorsnee Vlaming is goed voor zo’n 0.24 ton CO2 per jaar.

Hoe kan je je stroomverbruik verminderen? Door apparaten minder vaak en/of efficiënter te gebruiken: het licht en de tv niet onnodig aan te laten en je computer niet voortdurend op stand-by te laten staan. Stroomverbruik is echter wel sterk versnipperd over allerlei toepassingen heen: koelkast, droger, stofzuiger, verlichting, keukenapparaten, laptops, noem maar op. Houd er dus rekening mee dat je zuinig moet zijn in álle facetten van je stroomgebruik.

Minder autorijden en vliegen

In Vlaanderen werden in 2015 meer dan 61 miljard personenkilometers afgelegd met de wagen. Op een bevolking van 6.5 miljoen Vlamingen is dat gemiddeld 26 kilometer per persoon per dag; in Wallonië geldt iets vergelijkbaars. Zelfs als al deze auto’s extreem zuinig rijden, betekent dit een doorsnee jaarlijkse uitstoot van zo’n 0.8 ton CO2 per persoon

Wat als we de trein zouden nemen in plaats van de auto? Op persoonsbasis zorgt een treinrit naar schatting voor 6 tot 18 keer  minder CO2-uitstoot dan de auto. De luchtvaart is heel wat minder ecologisch. De gemiddelde Nederlander legt bijvoorbeeld een jaarlijkse vliegafstand van zo’n 4000 km  af, en zorgt zo voor een geschatte 0.4 ton CO2-uitstoot per persoon; het zal voor Belgen niet heel anders zijn. Lange vluchten blazen je CO2-budget al helemaal op. Een retourtje Nieuw-Zeeland komt neer op zo’n 4 ton CO2 per persoon, wat de helft is van de gemiddelde CO2-uitstoot van een Belg.   

Met de auto op vakantie in plaats van met het vliegtuig is niet per se beter, zeker niet op lange afstanden. Echte winsten worden geboekt door de trein of de bus te nemen wanneer dit mogelijk is. En door het aantal lange reizen te beperken, óf door elektrisch te rijden op groene stroom. De aanschafkosten van elektrische auto’s mogen momenteel voor velen nog een barrière zijn, maar dit verandert in hoog tempo.

Voedselpatroon aanpassen

Ook veel voedingsproducten hebben een behoorlijke broeikasgas-voetafdruk. Vlees of zuivelproducten afkomstig van herkauwende dieren, zoals koeien, zijn hier een goed voorbeeld van. Er komt veel broeikasgas (voornamelijk methaan) vrij door gistingsprocessen in de darmen van de dieren, en uit hun mest, maar ook uit de productie van veevoeder (bemesting/vervoer van dit voeder). 

Laten we het even bij de koeien houden. De gemiddelde Belg eet zo’n 10 kg rundvlees per jaar, drinkt zo’n 40 liter melk en eet 12 kg kaas . De uitstoot daarvan is samen, omgerekend naar CO2 , goed voor zo’n 0.4 ton per persoon.

Het vervangen van vlees- en zuivelproducten door lage-emissie alternatieven heeft een groot potentieel. Het cruciale aspect is natuurlijk wat je waardoor vervangt. Bergen kaas eten in plaats van biefstuk heeft weinig zin, want daarvoor heb je ook veestapels nodig. Een veggieburger heeft dan weer een CO2-voetafdruk van slechts 15% vergeleken met een hamburger, zolang er geen kaas in zit. Producten op basis van peulvruchten, zoals linzen, erwten en bonen (denk aan een peulvruchtenhamburger), zijn nog eens stukken beter.

Daarnaast geldt ook hier: zuinig zijn. Als voedselverspilling een land was, zou het de op twee na grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld zijn, aldus sommige bronnen. België schijnt, op Nederland na, het meest verspillende land van Europa te zijn...

Hoeveel stoten we in totaal per jaar uit?

Als we het gemiddelde aardgas- en stroomverbruik in huishoudens, de autobrandstof, de vliegreizen en de rundvlees- en zuivelconsumptie van de Belgen  samentellen komen we in totaal uit op een ruime 3 ton CO2 per persoon per jaar. Dat is 30%  van de gemiddelde uitstoot per hoofd van de bevolking. Op deze uitstoot hebben we als individu gelukkig wel degelijk impact door onze persoonlijke levenswijze aan te passen.

Wil je graag meer weten over onze impact op de klimaatverandering? Kom dan zeker naar de lezing ‘De klimaatcrisis en haar oplossingen’ op de Dag van de Wetenschap in Brussel. Klik hier voor meer info.