Wekken onze gebouwen in de toekomst energie op?

di, 19/11/2019 - 15:35

Wist je dat onze gebouwen vandaag zo’n 40% van ons energieverbruik opslorpen? En dat ze, door hun verwarming en koeling, verantwoordelijk zijn voor 36% van de CO2-uitstoot in de Europese Unie? Dat moet heel wat minder worden. Straffer nog: gebouwen moeten in de toekomst energie kunnen opwekken in plaats van opgebruiken. Iets waar onderzoeksinstelling EnergyVille werk van maakt. 

In de toekomst zal ons energiesysteem duurzaam en koolstofarm zijn - zeg dat EnergyVille het gezegd heeft. Dit expertisecentrum verenigt de onderzoeksinstellingen KU Leuven, VITO, imec en UHasselt voor onderzoek naar duurzame energie en intelligente energiesystemen. EnergyVille laat zijn blik daarbij ook op onze energieslurpende en CO2-uitstotende gebouwen vallen. Hun energievraag zal drastisch naar omlaag moeten, tot het punt dat we - gecombineerd met de lokale opwekking van hernieuwbare energie - uitkomen bij energieneutrale, of zelfs energieproducerende gebouwen en wijken.

Op naar zuinige nieuwe én oude gebouwen
Klinkt mooi, maar hoe begin je daar nu aan? De eerste stap is de energievraag van gebouwen verminderen. De technieken hiervoor zijn algemeen gekend: meer isolatie, gecontroleerde ventilatie en - niet te vergeten - een slim bouwplan dat de zon zoveel mogelijk binnenlokt tijdens het stookseizoen en het risico op oververhitting beperkt tijdens de zomer. 

Hoe onze gebouwen ervoor staan op dat vlak? Het nieuwe gebouwenpark doet het niet slecht. Met dank aan de energieprestatieregelgeving (EPB) die bindende - en steeds strengere - eisen oplegt aan nieuwe gebouwen en zeer grondige renovatieprojecten. Hierdoor zakte in Vlaanderen het gemiddelde E-peil (de maat voor de energieprestatie) van nieuwbouwwoningen de voorbije tien jaar met een factor 3. Zo becijferde het Vlaams Energie Agentschap. Maar met ons reeds bestaande gebouwenpark gaat het minder goed: tot 2006 (het moment waarop de energieprestatieregelgeving werd geïntroduceerd) bouwden we immers veel grotere en minder goed geïsoleerde woningen dan in de ons omringende landen. Het energiegebruik voor die oude gebouwen ligt per vierkante meter woonruimte maar liefst 52% boven het Europese gemiddelde. Zo bleek uit de EU Building Stock Observatory.

Decentrale energieopwekking
Energiezuinige gebouwen - nieuw gebouwd of gerenoveerd - is stap één. Er zal natuurlijk nog altijd wel energie nodig zijn. Stap twee is dan ook het opwekken van de resterende energievraag via duurzame – en veelal lokale - energiebronnen. Denk aan warmtenetten die de restwarmte van de industrie verdelen, of aan een warmtekrachtkoppeling op basis van biomassa voor een hele straat, of fotovoltaïsche zonnepanelen op de gebouwen met de meest gunstig georiënteerde daken of gevels. Om de energievraag af te stemmen op het diverse aanbod van deze energievoorzieningen is een gecoördineerde aanpak nodig. 

Flexibele energieopslag
Tot slot zal ook de opslag van energie een steeds belangrijkere rol gaan spelen binnen een stabiel en koolstofarm energiesysteem. Dat kan gaan van elektrische opslag in thuisbatterijen tot het rechtstreeks opslaan van energie in thermische buffervaten of in de structuur van het gebouw zelf. Dit laat toe om de warmtevraag flexibel te verschuiven gedurende enkele uren of zelfs dagen, zodat de energievraag beter overeenkomt met het wisselende aanbod van hernieuwbare energie. 

Nood aan slimme hulpmiddelen
Het gebouw van de toekomst zal niet alleen energiezuinig zijn, maar ook slim. Want het is als bewoner niet haalbaar om voortdurend zelf te evalueren of er energie opgeslagen, gebruikt of verkocht moet worden in functie van voorspeld gebruik, verwachte weersomstandigheden en marktprijzen. Dat moet ons gebouw doen, met de hulp van digitale sensoren, sturingen (van pompen, kranen, zonweringen, gemotoriseerde vensters,...), slimme algoritmes en dashboards voor controle en monitoring. Samen zorgen die voor een optimale aansturing van het gebouw, waarbij comfort, energiezuinigheid en lage kosten hand in hand gaan.

En neen, dat is geen verre toekomstmuziek. De prijs van zo’n slimme toepassingen neemt de laatste jaren snel af en slimme thermostaten zijn bijvoorbeeld al goed ingeburgerd. En ondertussen zet EnergyVille volop in op de ontwikkeling van geschikte zelflerende controle-algoritmes voor gebouwen. Ze nemen daarin een leidende rol op: binnen Europa leiden de onderzoekers de ontwikkeling van een certificaat voor slimme gebouwen, dat moet helpen om de juiste keuzes te maken voor betrouwbare en rendabele technologieën. 

Je steentje bijdragen
Als Vlaming-met-een-baksteen-in-de-maag kan ook jij meebouwen aan die energievriendelijke gebouwen van de toekomst. Door tijdens de bouw of verbouwing van je woning aandacht te besteden aan de gebouwschil, te kiezen voor klaar-voor-de-toekomst technologieën en na te denken over je energieopslag. Maar bovenal: bezint eer ge begint. Een slim en toekomstbestendig gebouw start met een goed doordacht ontwerp. Eén dat aandacht heeft voor uitstekende energieprestaties én comfort voor de bewoners. Hernieuwbare energieopwekking, energieopslag en slimme sturing zijn dan de kers op de taart. 

Benieuwd naar de toekomst?
Kom tijdens de Dag van de Wetenschap een kijkje nemen bij EnergyVille en ontdek er de nieuwste energietechnologieën.

EnergyVille - 24/11 - 14u tot 17u - Thor Park 8310 - 3600 Genk

De activiteiten van Energyville maken deel uit van het volledige Dag van de Wetenschap-aanbod op het Thor Park in Genk